Tugon sa Roundtable Discussion on Financing Higher Education

ROUNDTABLE DISCUSSION QUESTIONS

1. The decrease in government funding for public universities is becoming a

global trend. What can universities do to adapt to or counter this trend?

2. The argument has been raised that it’s the government’s primary

responsibility to provide free education to all citizens. Do you agree? Can’t

the government transfer more funds from, say, debt servicing and the military

budget to education?

3. If universities like UP raise income on their own, won’t it weaken our

bargaining position when it comes to asking for funds from the government?

4. Under the revised UP Charter, will UP have the power to sell its lands? Can

the Board of Regents sell off UP, or parts of it, to private entities? Are we

going down the road to privatization?

5. UP wants to forge more linkages with business and industry to support its

academic programs. What safeguards are necessary to ensure that big

corporations will not direct UP’s research agenda? How should UP deal with

private industry and business?

6. Is commercialization a bad thing for the university? How would you define

“commercialization”?

7. Do you foresee a need for tuition and other university fees to be raised?

Would you support it? How effective will this be in raising income for UP? What

will happen to socialized tuition?

8. Any further thoughts or suggestions on how UP can improve its financial

standing?

TUGON SA ROUNDTALE DISCUSSION:

1. Hindi naman ito ang aktwal na kaso. Ang mga estado sa U.S., halimbawa, ay patuloy na lumalaki ang appropriation para sa edukasyon. Projected sa apat na taong period na naulat noong 1999-2000 ay ang 37.8% na pagtaas sa Louisiana at 53.8% sa Texas kahit pa ang aktwal na pagtaas ay naging 23.4% lamang sa Oregon at 16.5% sa Mississippi. Dalawang pangunahing universities sa Singapore ay umapila para sa endowment fund na tinarget sa S$1 bilyon noong 1991. Nangako ang pambansang pamahalaan na magbigay ng S$500 milyon at tapatan pa ng S$250 milyon ang malilikom sa susunod na limang taon mula sa non-governmental sources.

Sa mga mauunlad na bansa, may pananaw sa kahalagahan ng edukasyon sa lalong tumitingkad na kompetisyon sa globalisasyon. At ito ang kailangang bigyan-diin ng U.P. sa pambansang pamahalaan.

2. Ang aking pananaw rito ay karapatan ang edukasyon. Ito ang diwa ng demokrasya. Lahat ng nagnanais na mapabuti ang kanilang sarili sa pamamagitan ng edukasyon ay kailangang magkaroon ng patay na akses sa mga institusyon. Maging ang Konstitusyon ng bansa ay nakaangkla sa saligang karapatang ito na magbubunsod ng kagalingang pangmamamayan. Kailangan ng edukadong mamamayan sa gawaing sibika at politika ng pagkabansa.

Ang kasaysayan ng pagtustos ng pamahalaan sa edukasyon ay sinasabing isa sa pinakamababa sa mundo relatibo sa GNP. Ito ay 1.7-2.9% lamang ng GNP kumpara sa 4.1% ng Thailand, 5.2% ng Malaysia o 3.7% ng Korea. Ayon sa UNESCO, kinakailangang gumastos ng P40,130.50 bawat estudyante sa tertiary edukasyon ang mga umuunlad na bansa. Gumagasta lamang sa average ang Pilipinas ng P24,777 bawat estudyante.

Paano uunlad ang bansa kapag 40% ng pambansang budget nito ay napupunta sa debt servicing at 20% sa korapsyon? Ang Pilipinas ay gumagasta lamang ng 1/6 ng ginasta ng Thailand sa edukasyon o 8% lamang ng sa Singapore.

3. Ang pagpapaloob ng U.P. rito ay sink or swim mentality. Nilalayon nitong maisalba ang sariling kapakanan nang walang paghagip sa mas malawakang estado ng bumababang kalidad at kantidad ng pambansang edukasyon. Tinatahak ng U.P. ang direksyon ni hindi pa nga tinatahak ng maraming pribadong kolehiyo at unibersidad—tungo sa komersyalisasyon ng edukasyon sa pamamagitan ng korporatisasyon nito. Sa maraming pribadong institusyon, tuition fee ang pangunahing kalakalan ng paglikom ng kita. Sa pagkakataong ito, maari nang tumahak ang U.P. sa pagpapaunlad ng mga lupain at resources nito.

Tinatakasan ng U.P. ang papel nito bilang pangunahing unibersidad, bilang social critic ng bansa. Imbis na ipaglaban ang kapakanan ng iba pa sa lipunan ay naglalayon nitong malusutan ang kolektibong predikamento sa edukasyon at lipunan. At ito ang hudyat ng abandonment ng U.P. sa abandonment ng estado sa edukasyon.

4. Naalaala ko ang University of the East sa ilalim ng dati nitong pangulo si Isidro Carino na naging DECS Secretary sa panahon ni Aquino. Ang harapang building nito sa Recto Avenue ay ginawang mall, na kinakailangang tunguhin muna ng mga estudyante nito bago pumasok sa main campus. Ang university theater ay ginawang sinehan. Sa ilalim ng logo sa façade nitong building ay ang signage ng Jollibee.

Ang kahalintulad na realisasyon ng baluktot na pangarap sa pribatisasyon ay bahagi ng disenyo ng Seksyon 19 ng revised U.P. Charter. Nasa BOR na ang kapangyarihang gumawa at mag-implementa ng plano para makalikom ng kita ang U.P., at kabilang dito ang malaking kapangyarihan ng BOR na pumasok sa komersyal na kontrata sa pribadong sektor.

Ang proliferasyon ng pribadong institusyon ay nagbigay kontrol sa 79.9% ng edukasyon sa bansa. At itong trend sa pribatisasyon ang siya rin namang sinisisi sa overproduction of graduates in some fields and underproduction in others.” Lalo lamang nadidiin sa pribatisasyon via korporatisasyon ng U.P. ang nagiging komersyalisadong empasis ng pambansang pamahalaan sa edukasyon.

5. Paano? With a ten-foot pole. Lahat ng korporasyong gustong mag-forge ng link sa U.P. ay may vested interest—mula sa legitimation hanggang sa developmental research kundi man tuwirang pagkita. Walang safeguards ang lubos na makakapagprotekta ng interes ng unibersidad dahil ang mismong unibersidad ay nagbubukas sa posibilidad ng pagkagamit.

Ang pribatisasyon, sa aktwal, ay fetishistang relasyon. Tayo na inaakalang love object ay maari ring madahas sa panunuyo at seduksyon, lalo pa nga kung ang kaniig ay nabibihisan ng labis na kapital. Paano ka papalag? Quid pro quo sa simula na sa huli, kung sino pa rin ang may kapital ang may lubos na kapangyarihan sa relasyong ito. Historikal naman ang pagkapailalim ng intelektwal at kultural na kapital sa aktwal na kapital.

6. Komersyalisado ang edukasyon kung ang tumutustos nito ay sa pangunahin ay ang pribadong indibidwal at ang pribadong sektor. Dalawa ang pamamaraan sa SB 2587 kung paano nito tutustusan ang gastos ng unibersidad—pagtaas ng tuition fee sa komersyal na antas (quantity for quality) at sa komersyalisasyon ng idle assets.

Ito rin ang ipinapangakong paraan ng pagtaas ng sahod ng guro at empleyado ng unibersidad. Paano mo naman maaatim na kumuha ng salary increase kung ito ay hango sa higit pang disenfranchisement ng mga estudyante lalong di makapasok at makapagpatuloy ng pag-aaral sa U.P. o mula sa kita sa subcontractual labor ng Jollibee at McDonalds? At sa kasaysayan ng mga korporatisadong unit sa pamahalaan, hindi ba’t nasa loob sila ngayon ng financial mess, tulad ng GSIS at SSS? Walang garantiya na kikita ang U.P. kapag ang BOR ay naging Board of Directors.

7. Naalaala ko dati na mismong si Pangulong Nemenzo ang nagsabi sa isang forum (to the effect) na ang “raising tuition fee is the most unimaginative way of raising income for the university.” Naniniwala ako rito. Ang paglaban para sa dagdag na state subsidy ang siya pa ring direksyon direksyong dapat tahakin ng unibersidad sa paglikom ng finansya—gawing accountable ang pambansang pamahalaan sa lumiliit na ngang papel ng estado sa tertiary education.

Kung walang social consciousness kasi, kay daling abandonahin ang pagbibigay-diin sa produksyon ng skolar ng bayang magsisilbi sa interes ng bansa. Ngayon na nga lang, balita sa akin sa email, may mass recruitment para sa call centers mula sa kaka-graduate pa lamang sa aming kolehiyo. Imbes na lumikha ng pelikula at maging bahagi ng media, ang mga graduate ay pumapaloob sa boom industry sa bansa gayong ito ay mababang antas sa pandaigdigang industriya ng information technology.

At ito ang nagagawa ng pagbibigay-diin sa pribatisasyon, komersyalisasyon at korporatisasyon ng edukasyon at U.P. Hindi ito mga ampaw na retorika. Lahat tayo ay araw-araw na nalululon at inilulubog dito.

8. Tutulan ang SB 2587.

Ang Tsokolate, Gaano Man Katigas Paglabas ng Ref, Nalulusaw Din sa Araw (Introduksyon-Vol. 6-Lalaking Pin-up, GRO at Macho Dancing)

Introduksyon sa Serye ng Libro:

Ang Tsokolate, Gaano Man Katigas Paglabas ng Ref, Nalulusaw Din sa Araw (Para sa Vol. 6—Lalakeng Pin-up, GRO at Macho Dancing)

Mahirap maging lalake sa edad ng globalisasyon. Kinakailangang lamunin mo ang pride mo at magtrabaho ng hindi maka-lalakeng gawain para kumita—magpaganda at mag-gym para makapagshowbiz, magmodelo, mag-callboy para madagdagan ang kita, masayaw ng hubo’t hubad naghuhumindik na harap sa club, mag-GRO (guest relations officer), mag-hosto, mag-midwife o nursing para makapag-abroad. Hindi rin maganda ang kondisyon ng kababaihang mas nagnanais ng kanyang tradisyonal na kakanyahan—magtrabaho sa pabrika at magluto ng hapunan para sa pamilya, maging bold star, dancer sa club, magtinda ng banana cue para magkaroon ng dagdag na kita, iwan ang pamilya at mag-OCW (overseas contract worker), maging breadwinner ng pamilya. Napapasulpot ng globalisasyon ang mga bagong identidad na kakailanganin nito para sa higit pang pagtataguyod ng serbisyo at kultura nito.

Lumantad ang mga figura ng comfort women, lalakeng pin-up, macho dancer, dance instructor (DI), Filipina (domestic helper), hosto at trainee (subcontracted labor) sa Japan, Japayuki, crew sa fastfood, OCW at kung ano-ano pa sa huling tatlumpung taon ng pambansang kasaysayan. Matuwid na may malawakang nagaganap sa material na kondisyon ng pagsasabansa na nagpahintulot ng pagsulpot ng mga bagong identidad. Hindi kakatwa na ang mga bagong identidad ay produkto ng intensifikasyon ng karanasan sa globalisasyon sa bansa. Dahil ang mismong bansa ay dumanas ng reimbensyon ng sariling burukrasya para tanghalin itong pangangailangan sa bagong identidad—pagsulpot, halimbawa, ng POEA at OWWA para sa OCW at iba pang transnasyonal na identidad, labor attaché at tourism officer sa mga embahada, dagdag na personel sa pulisya para sa monitoring ng sex workers at peripheral na identidad, MTRCB para sa pagpolisya ng visualidad, at iba pa.

Ang nagaganap ng impetus para sa pagtatanghal ng bagong identidad ay integral sa proyekto ng nation-building na umaasa sa paggawa ng mga bagong identitad para sa karagdagang kita ng finansyal at moral na pagkabangkarote ng estado. Walang efektibong population control program na umaakma sa sexualidad at relihiyosidad ng Filipino. At hindi ito aksidente, o dikta lamang ng simbahan. May pangangailangan ang politikal na aparato na lumikha ng napakaraming naghihikahos—at kalimitan ay mangmang—bilang masang lehitimasyon ng mga tradisyonal na politiko. Walang tunay na reforma sa edukasyon para angkupan ang pambansang pangangailangan maliban sa yaong makakapagpalabas pa ng mas maraming OCW na magbabalik ng dolyar at foreign currency sa bansa. Walang tunay na proteksyon para sa kanila dahil kinakailangan silang maging docile sa ultra-competitive na market ng OCW, na kay dali silang palitan ng iba pang nasyonalidad na mas behave.

Ginagamit ang masang naghihikahos sa lehitimasyon ng paghihikahos ng estado. At walang pakundangan kung magsayaw ka ng pandango sa ilaw o tinikling na nakabikini sa winter weather sa Osaka o mag-ahit ang lalakeng hosto ng kanyang kilay, magkulay ginto ng buhok para makakubra ng lapad sa mga babaeng kliyente, karamihan din naman ay kababayang entertainers. Ang lalakeng nangangailangan ng pera, mauutusan mong gumawa ng kahit ano. Tulad ng mga katulong sa bahay, ikaw man ang bayaran ng P50 kada araw, papayag ka bang gawin ang mga ipinagagawa mo sa kanila, kasama na ang pagiging nasa beck-and-call mo. Maririndi ka sa sarili mong pagkatao. Ang guwapong lalake napapasayaw mo nang hubo’t hubad sa entablado. Ang guwapo ngang lalakeng mayaman na may baon lamang ambisyon ay nase-seduce pa ng prospective agent nito na magpa-VTR habang hinihimas ang ari nito. May presyo ang lahat, pati ang pagkalalake.

Natutunaw ang matigas na tsokolate. Sa isang banda, tila nababawasan ang pribilehiyo ng pagkalalake dahil sa malawakang feminisasyong nagaganap. Sa kabilang banda, integral lamang ang feminisasyon ng pagkalalake, ang pag-adapt niya rito, para muli nitong mariimbento ang sarili nitong pribilihiyadong status. Nagiging hosto nga siya, pero ang pinaghuhuthutan naman naman niya ng yaman ay ang bored middle-class middle-aged Japanese wives na alienated na sa kanilang mga asawang lalake, at sa marami ring pagkakataon, ang kanyang kababayang entertainers na naghahanap ng fantasya ng romantikong pag-ibig sa piling ng familiar na kulay at hitsura ng kalalakihan. Nagiging GRO o dancer nga siya sa club sa Pilipinas, pero ang tumatangkilik sa kanya ay returning entertainers mula sa Japan o ang mga bading na may pera man ay wala pa ring palag sa mas makapangyarihang status ng ari ng nagtatanghal na heterosexual na lalake. Ipinapasa lamang ng lalake ang kanyang feminisadong kalagayan sa mas feminisadong entidad—ang historikal na pagkasantabi sa mga kababaihan, lesbiana at bakla, halimbawa.

Bakit nila ito ginagawa? May kahalintulad na dimension ang kwento nila sa naratibo ng mga babae sa entertainment work. Gusto nila ng mas mabuting buhay, kadalasan ay lampas sa sariling hangad, ang hangad na tumulong sa pamilya. At hindi naman kakatwang matalisod ang kwento ng may sakit na nanay na iniwan ng tatay, nagpapaaral ng limang kapatid, nagbabayad ng upa, kuryente, tubig at gas sa bahay, at iba pa. Dahil kung hindi ka naman kumirap at napunta sa land of Oz, ito naman ang realidad ng tipikal na Filipino household. Ginagawa ito para sa posibilidad ng materialisasyon ng pangako—ang aspirasyon ng mabuting pamumuhay bago maunahan ng paglubog sa kumunoy ng kondisyon sa paggawa at panlipunang relasyong kinapapalooban ng lalakeng entertainer.

Saan niya natutunan ito? Kahit wala na ang That’s Entertainment na isang wholesome show na nagluwal ng ilang henerasyon ng mga bold stars, macho dancers, lesbiana at bakla, marami pa ring palabas sa telebisyon at media na magpapatotoo sa kanyang hangarin. Naggraduate si Aiza Seguera mula sa cute na child star tungo sa butch na acoustic artist. Natunghayan natin si Ara Mina mula sa pagsasayaw ng folk dances sa That’s tungo sa paghuhubad sa bold films, tungo sa pagkapanalo ng acting awards. O si Patrick Garcia, mula child star tungo sa child actor tungo sa teenage star, tungo sa matinee idol. Sinusundan ang pagsundot sa pangarap. Tumatanda silang lahat na natutunghayan natin, makakaltas ang marami pero mayroon pa ring magpapatuloy ng causa ng Filipino dream—ang maging matagumpay sa showbiz.

Nagsulputan ang friendly neighborhood gyms na sa halagang P20 bawat ensayo ay maaring magkaroon ng matipunong katawan ang maraming jologs bilang pamumuhunan sa pagtratrabaho sa massage parlor, bars, kalsada at clubs; at kung papalarin, ang posibilidad na maging modelo at artista, na muling pamumuhunan—tulad ng kwento ng mga babaeng starlets—ng katawan at pakikipagsex sa mga taong nagmamagandang loob na tumulong. Katawan lang naman, walang mawawala sa pagkalalake, ang patuloy pa ring paniniwala. Sa isang banda ay may katotohanan ito; sa kabilang banda, sa moralistiko, humanistiko at maging sosyalistang pananaw, hindi gagawin ito kung mayroong pagpipiliin. In the meantime na wala, wala munang kokontra o makakapigil. Sa figuratibong antas, lahat naman tayo ay nagpuputa sa sistemang kapitalista. Ang kaibahan nga lamang ay may inaakalang angkop na lugar at panahon para sa lehitimong pagpuputa—opisina, 9 am to 5 pm, at iba pa—na hindi masasabing angkop sa iligal na pagpuputa.

Paano naging malawakan ang pagpuputa? Kailan ba naman ito hindi naging malawak? Hindi naman ito matumal, maging sa panahon ng ekonomikong kasiglahan dahil mas dinudumog lamang ang mga clubs at bars. At sa panahon ng krisis, ang mga historikal na naisantabi ang kinikilalang mayroong naitabi—tuloy ang ligaya sa lalake sa clubs at bars. Sa pisikal na antas, lalo pang nagiging guwapo at maskulado ang mga lalakeng pumapasok sa entertainment work—na hindi naman talaga hiwalay sa sex industry--sa panahon ng krisis. Mas maraming pagpipilian ang kliyente, at sa batas ng surplus labor, marami ang mapapayag gawin ang tila hindi nila gagawin kung mayroon silang pagpipilian. Mawawala ang hiya ng lalake, papahubad habang gumigiling, magbibigay ng oral sex, sa tamang halaga, tutulay ito sa alambre. Basta mayroong kakagat sa mga pisngi ng bawal na mansanas.

Hindi nga ba’t sa tradisyonal na sining ay nagpapaubaya ang mga kalalakihan para sa posibilidad na matuto mula sa masters? Natuto ang mga kalalakihan sa entertainment work na magkaroon ng McDonald’s o SM (Shoemart) personality, magiliw kahit ayaw nila, dahil kailangang suportahan ng personalidad ang katawan bilang atraksyon sa kapital. Disimulado ang personalidad—kinokopya ang pagkilos ng pera. Kung ano ang kliyente—born-again, parlorista, designer, TV host—maglalaro ang personalidad—ng kanyang attitude at persona—para umangkop sa inaasahan sa kanya. Siya ang temporal na butihing maybahay gayong siya rin ang inaasahang maging ideal na padre de familia, kahit hindi sa kanya nanggagaling ang yamang magpapatakbo sa affairs ng tahanan. Nagiging plastic ang lalake sa dalawang antas—nagiging itong artifisyal, pabalat-bunga, tulad ng Tupperware at nang sa gayon ay nakamit nito ang perfekto nitong estado—ang umakma sa anumang hulmahan.

Ang kanyang matipunong katawan ay aksesorya lamang—bagamat mahalagang aksesorya—sa kanyang designasyon bilang lalakeng puta. At bilang lalakeng puta, tulad ng beteranang puta, maari siyang maging kahit ano ang gustohin ng kliyente. Prolong the seduction, dahil hindi naman mahalaga ang destinasyon—ang sexual climax. Ang sa kliyente ay ang kapangyarihan na itong lalakeng kay guwapo at matipuno ay mapapasakanya, temporal man ay para siyang lalakeng macho rin na nagdadagdag ng conquest sa kanyang invisible na black book. Sa lalakeng puta, ang pagpuputa ay kapalit ng tamang halagang tutumbas sa kanyang inaakalang sexual na kapangyarihan, na maging ang kanyang pangangatawan ay instrumentalisado para rito.

Sa huli, ang katawan ng lalakeng entertainer ay insidental lamang. Basta naroroon, hindi kailangang pinakamalaki at pinakamatipuno. Ang crucial sa kanyang tagumpay sa sex at entertainment work ay ang personalidad na nagbabago at naglalaro sa anumang hulmahang nais paglagyan sa kanya. Ang katawan ay imahen lamang ng virile na pagkalalake na insidental lang dahil gagawin naman itong feminisadong entidad sa kanyang lalo pang paglubog sa entertainment work. Mutual seduction sa co-dependents. Ano pa ba naman ang mas perfektong relasyon?

Mapapasayaw ang tila nalalaos na lalakeng bida. Magmomodelo muli ng underwear sa fashion show ng brand na nagbigay sa kanya ng unang tagumpay. Kakanta ito kahit sintunado. Papatol sa mayamang bading na magpapapatol, maganda kung politiko dahil mas tahimik ang buhay. At itatanghal niya ang kanyang pagkalalake na sa bawat akto ng pagtatanghal ay lalo lamang nakikitang tila nababawasan o wala sa stable na posisyon, na siya ay binabayaran hindi para mag-sing at dance, pero para itanghal ang kanyang pagkalalake habang umiindak at lumalabas ang kung ano mang salita at tono mula sa kanyang bibig.

Iba-iba ang Kulay ng M&Ms GAyong Iisa ang Lasa (Introduksyon-Vol. 5-Paghahanap ng Virtual na Identidad)

Introduksyon sa Serye ng Libro:

Iba-iba ang Kulay ng M&Ms Gayong Iisa Lang ang Lasa (Para sa Vol. 5-Paghahanap ng Virtual na Identidad)

Kapag humarap ka sa salamin, nagugustuhan mo ba ang iyong nakikita? Kung tunay kang kuntento, bakit ka nagpapaganda rin? Pero hindi ito ang nais kong sabihin. Ano ang iniisip mo kapag nakikita mo ang iyong imahen? Nakikita mo ba ang iyong kasalatan—burog na mukhang di makuha ng astringent at anti-acne na gel, pangong ilong na tempted ka tuloy bumili nitong naikwentong gadget sa iyo ng kaibigan mong Hapon na ipapasok sa nostril para maging aquiline ang iyong ilong, malapad na noo na hindi matakpan ng bangs, malulungkot na mga mata na kay tagal nang hindi nakakita ng tunay na kaligayahan. Kung gayon, bakit tumitingin ka pa rin araw-araw, sa umaga, bago umalis ng bahay, at sa gabi, bago matulog, para lamang litanyahin ang alaala ng kakulangan?

Ang pagtingin sa sarili ay pagtatapat ng imahen ng sarili (yung nasa salamin) sa ideal na imahen na nasa utak (yung nakita mo sa salamin ng tv o larawan sa magazines). Kahit kailan ay hindi papantay ang aktwal na imahen sa ideal nito. Sa pagtingin sa sarili sa salamin, dinadanas lamang natin ang pagdusa ng pagbagsak ng sarili sa pag-angkop sa ibang pamantayang wala sa atin ang kontrol. Marahil, kaya wala tayong full-size mirror sa mga banyo o sa anumang bahagi ng bahay di tulad ng mga banyo sa Amerika. Narsisistiko ang ideal sa sarili, na tila ang ako lamang ang nilalang sa mundo. Sa isang banda, wala tayong kabuuang imahen ng sarili na nagpapanatili sa atin sa mapagkumbabang posisyon at designasyon sa global food chain. Sa kabilang banda, wala rin tayong pagkakilala sa imahen. Tila tayo mga musmos na parating kapag natapat sa salamin ay nagdadalawang-isip, nagdududa pa nga, kung sino itong nakatitig rin sa kanya. Misrekognisyon ang nagaganap—hindi natin nakikilala ang imaheng nakatunghay sa atin gayong ito ring imahen ang tumutunghay sa lahat ng tao sa lahat ng oras.

Kaya happy tayo sa sanktuwaryo ng ating kawalang-identidad at maging ang posibilidad ng pagkakaroon ng ibang identidad para sa lahat. Kung ano nila gusto tayo, pwede nating iriimbento ang sarili at itatag ang identidad na pinakaasam-asam nila. Matutunghayan ito tulad sa malling. Kahit wala kang pera ay nag-a-assume ka ng identidad ng pagkakaroon dahil ayaw mong maetsapwera ka sa aktwal. Ang malls ay sterile na kapaligiran, ligtas na sanktwaryo ng pagkakaroon ng maraming identidad at kawalan ng identidad, kung ano ang nanaisin mo, ipagkakaloob ng sterile na environment ng mall. May kaligayahan sa kagandahang pang-eskaparate. Sa nasa labas, ipinamumukha sa iyo ang posibilidad sa nostalgia. Tulad ng Japanese doll sa eskaparate, perfekto ito sa lahat ng aspekto, maliban sa pagiging buhay. Sa nasa loob, wala, kahit alikabok, na makakasira sa iyong perfeksyon. Nasa seguridad ka ng iyong sariling bubble.

Nadadaan ito sa attitude o pagdadala. Aasta ka, at umaasta ka dahil hindi ka ganoon, umaasta kang ibang tao. Parang inferiority complex na coping mechanism naman. Projection ang ginagawa mo sa mall, para kang supermodel kung maglakad dahil hindi ka supermodel. Walang supermodel na Pinay. Kaya pati ang supermodel na Pinay ay umaasta lamang na parang supermodel dahil alam niyang hindi naman talaga siya isang supermodel. Nagtatantrum ang isang matinee idol dahil gusto niyang umastang matinee idol kahit hindi pa siya ganito. Kaya nga umaasta dahil gustong maging, dahil kung naging na ang maging, wala nang pangangailangang umastang maging pa. Maghahanap na naman ng iba pang pagiging para makaasta.

Sa computer gaming, lumilikha ka ng virtual na komunidad ng mga gustong maging. Maari kayong magpatayan, bumulwak ang mga dugo dahil nasa sanktuwaryo ka ng seguridad ng sterile na kapaligiran. Wala naman talagang namamatay sa aktwal, ang virtual lamang. At gusto nating mamatay ang mahihina sa virtual dahil--sa aktwal, tulad ng motto ng mga kapitalista—ang mundo ay larangan ng survival of the fittest, matira ang matibay. Gayong sa huli, wala naman talagang matibay sa virtual na identidad dahil ang lahat naman ng nasa virtual na realidad ay nare-reduce sa information bytes lang naman. Ang magilas na nagtatagumpay sa mortal combat ay may kumokontrol na aktwal na tao—baka bata pa nga na nakapili ng sariling identidad batay sa matrix ng posibilidad sa computer gaming—gayong ang kanyang pagkatao ay isa lamang byte-size na entidad na naka-store sa microchip ng computer at naka-relay sa cable connectiong nag-uugnay sa marami pang pagkatao sa iba’t ibang microchip, handang pumaslang at magtagumpay bilang kampeong mandirigma sa virtual na heograpiya sa computer gaming.

Ganito rin ang chatting at pagkuha ng koneksyon sa buhay ng ibang nilalang. Ang tao ay umaayon sa molde ng inaasahan. Maari kang magreimbento ng sarili para mas maging marketable sa virtual na mundo ng sex chatting. Ako ay medium built imbes na may beer belly dahil hindi sexy ang lawlaw na tiyan sa sex chatting. Ako ay nagiging cute kahit nanay ko lamang ang nagsasabi dahil wala namang makakaalam. Tanging pisikal na kontak ang sisira sa virtual na mundo o kung iisipin natin ay nagiging tulay para muling manaig ang virtual na mundo. Mas perfecto ang virtual na mundo kaysa aktwal na sarili at kapaligiran, mas masayang mag-chat dahil ang indibidwal ang may kapangyarihan. Pwede kang magsemplang ng kausap at ang sukdulan na pwedeng gawin sa iyo ay i-ban ka sa chat group. Pwede kang kumuha ng litrato ng iba at gawin itong sarili mo, at ang kakatwa rito ay alam ito ng lahat ng tao. Ibig sabihin, ang violation ay pwedeng gawin dahil standard ito sa virtual na mundo.

Makulay pero iisa ang lasa. Alam ng mga tao ang pinapasok nila sa mundong ito. Alam nilang malaki ang posibilidad ng reimbensyon, pero umaasa pa rin. At ito ang ginagawa ng karanasan sa virtualidad—ang lumikha ng anthropolohiya ng kaligayahan at pag-asa sa mga mamamayang bahagi nito. Sila na etnograpikal na pinag-aaralan ay mismong umaakda ng kanilang adventura at pakikibaka para maging maligaya kahit pa hindi parating ito dahil nakahagilap na sila ng kapamaraanan na ang katumbasan ng kawalang kaligayahan ay ang paniniwalang may pag-asang maging maligaya. At nagte-take comfort tayo sa pag-asa, hindi sa aktwalidad na maging maligaya. Ang wired na teknolohiya ay lumikha ng bagong panuntunan ng buhay—maging maligaya sa posibilidad na magiging maligaya ka. Ma-in love sa idea na mai-inlove ka, na in-love ka, hindi sa aktwalidad na wala kang pagdanas sa pag-ibig. Kaya ang lahat ng kapaligiran ay nagiging rosy dreariness. Mapusyaw ang kadiliman dahil pinili nating lumikha ng kagandahan sa sarili nating lamay at libing.

Kung iisipin natin, tayo ang nag-embalsa at naglilibing sa ating sarili. May necrophilia rito, maligaya tayo sa pagiging patay, pagiging vampira sa kadiliman dahil ayaw natin matunghayan ang ating sarili sa tanghaling tapat. Kaya rin kapag nag-chat ka ay walang gaanong populasyong naka-log-on sa tanghali. Lahat ay on the go kapag gabi. Sinusuportahan ito ng kultura ng coffe shops, gimmick, ecstacy at droga, 24-hour convenient stores, groceries at fastfoods. Ginagawa tayong buhay kahit kalaliman na ng gabi. Mas gusto natin ang kapaligirang ito. Mas glamoroso ito kaysa sa makikita sa tanghaling tapat kung saan ang lahat ay nagmamadali sa mundane na mga bagay. Para saan ka pa naging manunulat at intelektwal, o nag-aspire maging isa, kung hindi ka napre-pretty-han o nakakakita ng loveliness sa mga bagay sa gabi lamang mawawari. Para kang tauhan sa loob ng masterpiece na pelikula ni Ishmael Bernal, “City After Dark” maganda ang kapangitan ng kadiliman. Nagtratransforma ang kapaligiran sa panahong tulog ang marami. Sa sandaling tulad nito, nagaganap ang tunay na buhay at kwento ng syudad.

At unti-unti tayong nagiging katatoniko. Nagugustuhan natin itong pagiging in-love sa kamatayan bilang reaksyon sa over-systematization ng liwanag. Rasyonal ang liwanag, parating nanghihingi ng paliwanag. Ang kadiliman ay kanya-kanyang pagpapaniwala sa sarili. Walang sapilitan, maari kang maging kung sino ka sa kadiliman ng gabi. Mag-cruise ka sa harap ng Philippine Women’s University o Quezon Memorial Circle para maghanap ng bayarang lalake dahil sa liwanag ay hindi mo ito magagawa at gagawin. Maari kang makipag-eb (eye ball) at makipag-cyber sex dahil sa liwanag ay hindi mo ito kayang gawin. May romantisismong hatid ang kadiliman at ito ang romansa sa sarili bilang may kapangyarihang indibidwal.

Magbubukas ka ng websites. Pupuntahan mo lamang ang gusto mong marating. Isasarado mo, bubuksan na naman ng iba, gagawa ng sariling adventura. Hindi mo ito magagawa sa nobela na malinaw ang una at huling pahina. Sa virtual na mundo, ang lahat ay iyo para pakyawin, mag-window shopping o umuwing luhaan. Walang pumipilit sa iyo dahil walang nakatutok sa iyong baril. Tanging ang pisikal na limitasyon mo—nananakit na ang likod o namumula na ang mata—ang magpapasuko sa iyo. Pipilitin mong huwag sumuko dahil malawak pa ang mundong kailangan mong tuklasin at nangangakong maghahatid sa iyo ng isang libo at isang pangako. Virtual ang kasiyahan—ang idea na masaya ka sa paghahanap ng kasiyahan—parang pre-cum gayong puro ganito lamang ang kaligayahan. At natuto nang maging maligaya ang maraming kalalakihan sa premature ejaculation. Parating sablay, mas maaga, wala sa akmang panahon ang kaligayahan. Simulated na kasiyahan ito dahil wala naman talagang akmang panahon ang kaligayahan.

Paratihan lamang itong out there in cyberspace. Humayo ka at magpaligaya gayong walang pangakong katumbasang kaligayahan, simpleng ang pangako lamang na magkaroon ng pangako. At aakuin ito ng indibidwal bilang sarili niyang mantra dahil sa kawalan ng tunay na mantra sa buhay. Tulad ka ni ng karakter ni David Carridine sa “Kung Fu” na nag-wa-walk the earth, walang katapusang adventura dahil ang bawat isang hakbang ay isa nang adventura ng pagtungo roon, ng pagiging kahit walang pangakong maging. Tanging ang pangako ay ang pangakong magiging. Hindi mahalaga ang patutunguhan, mahalaga lamang ang pagbibiyahe. Ni hindi nga mahalaga kung sino ka, ang mahalaga lamang ay may identidad kang magiging pasaporte sa gitnang uri ng buhay—sa mas malaking kapitalistang globalisasyon--na sina-simulate sa virtual na mundo. Matira ang matibay, pero habang nakikidigma ka, gagawin mo pa rin ang ritwal na pagtingin sa salamin. Tulad ng madrasta ni Cinderella, parati mong tatanungin ang katanungang alam mo na ang sagot, “Who is the fairest of them all?” At matutuwa ka sa seguridad ng sagot nitong salamin. Araw-araw ay parating ganito ang ritwal ng utuan ninyo ng salamin. Reafirmasyon ng imahen ng kagandahan ng sarili, wala nang tutumbas pa. Pero bakit muli’t muling tinatanong o may pangangailangang tanungin? Papatayin mo pa nga ang sinumang ibang imahen at ngalang mababanggit ng salamin, dahil sa huli, hindi mo pwedeng patayin ang salaming may kapangyarihang makapagbigay ng iyong imahen.

Roberth's family dog, Moorepark, California

View from NUS office

View from condo unit balcony, Singapore

Kay Dami pang Pagpipilian Bukod sa White Rabbit (Introduksyon Vol. 4-Ang Bago, Bawal, Kasalukuyan)

Kay Dami pang Pagpipilian Bukod sa White Rabbit (Para sa Vol. 4—Ang Bago, Bawal, Kasalukuyan)

Sa pagdaan ng panahon, marami pa palang pagpipilian.

Sa grocery, lampas-lampasan ang shelves ng kendi at tsokolate.

Alin ang mas mainam, ang karanasang may lalim sa isa o ang karanasan sa marami. May karanasan din ba sa multiplisidad ng karanasan?

Kung ano ang bago, bawal at kasalukuyan ay idinidikta ng namamayaning kaayusan. Ginagawa ito sa pamamagitan ng combo meal—sapilitan sa isang banda, panghihimok sa kabilang banda. Habang nilalatigo, winawater-cannon o trinu-truncheon ka sa U.S. Embassy, halimbawa, para bigyan-diin sa iyo ang bawal, binabaha naman ang groseriya ng Chips Ahoy at corned beef, rumaragasa naman ang kabayo ng cowboy sa Grand Canyon at iniiyakan ka ng anak o pamangkin mo para bilhan siya ng kiddie meal na may kiddie toy sa McDonald’s. Maari ka ring bigyan ng Fulbright scholarship, gawing bagong pensionado para palaganapin ang gospel ng American dream sa iyong pag-uwi.

Ang bago ay hindi luma gayong ang bago ay hindi bagong-bago. Nanggagaling pa rin ang bago sa tradisyon ng nauna sa kanya, ng luma, pero hindi lumang-luma, lumang bago o bagong luma lamang. Ang bawal ay hindi yaong hindi pwede gayong walang bawal na bawal dahil may gumagawa pa rin nito kahit na ipinagbabawal na hindi ibig sabihin ay pupuwede naman pero dahil ito ay pwedeng ipagbawal at ipinagbabawal na pwede, marami-rami pa rin ang nagtre-trespassing sa ipinagbabawal na teritoryo dahil may kasiyahan ang bawal na hindi matutumbasan sa kasiyahan ng puwede. Ang kasalukuyan ay hindi ang nakaraan at hindi hinaharap, ito ay ang kasalukuyang sandali na kapag lumipas ay hindi na kasalukuyan gayong hindi naman aabot sa kasalukuyang sandali kung walang naunang kasalukuyan o ang nakaraan, ang kasalukuyang sandali na kagyat na nagiging nakaraan ay parating in retrospect lamang iniisip—nagiging kasalukuyan ito dahil handa na ring maging luma sa sandaling ang hinaharap ay nakalampas na sa kasalukuyan, ang kasalukuyan ay naging nakaraan na naging imbakan ng lahat ng lumipas na kasalukuyan. Kung gayon, walang tunay na kasalukuyan dahil ito ay iniisip lamang sa nakaraan at sa hinahanarap. Bakit may kasalukuyan pa?

Sa pahayagan, ang balita kahapon ay pambalot ng galunggong na tinapa ngayon na magiging almusalan ng kung sino man kinabukasan. Hindi ibig sabihin na hindi naganap ang nakaraan. Sinasabi lamang na ang nakaraan ay produktong hindi na bumebenta sa kasalukuyan, na ang tanging silbi ay maghatid ng ibang balita kinabukasan—kung ano ang aalmusalin ng kung sino man. Bakit pa nagbabasa ng balita? At hindi ba ang balita ay paghuhuntahan lamang sa mas higit pang nakaraan na kaganapan? Sa paglipas ng araw at hapon ay mas masahol pa sa galunggong na hindi mabili-bili, hindi dahil sa kamahalan ng presyo nito kundi dahil habang nagtatagal ay lalong nagiging malansa at bilasa na ang balita. Kaya ginagawang tinapa para sa hapag ng kung sino man. At ang kung sino mang kakain nito ay walang balita kung paano nakarating sa kanya ang tinapang galunggong. Tulad ng magic, nanggaling sa paghihirap ng kung sinong taong binabayaran niya para mamutik ang mga paa sa pamamalengke at matilamsikan ng mantika ang mga braso habang nagpipirito. Kung sino ang kakain ng tinapang galunggong ay tulad ng diyaryong mismong pinagbalutan nito—nanlilimahid na rin sa kalumaan at kawalang silbi maliban sa pagiging pambalot ng abang tinapa, na ginagawang tinapa hindi dahil mahal ang galunggong kundi dahil tuluyan nang naging bilasa at malansa na ang tanging silbi na lamang ay gawing tinapa o tuyong daing. Kung sino man ang kakain ng tinapang galunggong ay nanggigitata rin sa mismong embalsamadong isdang kanyang inaalmusalan. Siya na drakula sa tao ay ginagawang drakula ng mga nagnanais bumenta sa kanya.

Kayrami pero wala kang mapagpilian. Nagtratrabaho tayo at ito ang investment sa atin ng mga kompanya at industriya ng kulturang popular. Hindi biro ang ginagawa ng telecommunications company, halimbawa, na kumuha ng dalawang full-page, color ads sa pangunahing diyaryo araw-araw. Dagdag pa rito, ang kanilang promo sa malls at events. Dagdag pa rin dito, ang kanilang mga komersyal sa mga pangunahing palabas sa telebisyon—araw-araw. Hindi pa isinasama rito ang multi-bilyong piso na capital outlay para sa kanilang cell sites, underwater cables, hardware at iba pang infrastructures. Paano ka namang makakatakas sa pressure na magka-cellphone o imentina pa rin ito, kahit pa hindi lubos na kaya ang gastos sa konsumpsyon nito? Dahil kung iisipin naman natin, walang mamamatay kapag walang cellphone. Kailangang ipaalaala sa atin ng industriya ng kulturang poular na vital itong komoditi. Kung iisipin natin, tanging ang nasa bundok na lamang, ang mga nasa liblib na lugar, ang walang kontak sa advertising at mass media ang hindi pressured umalinsabay sa constructed na pangangailangang ito. Pero maging ang ilang mga katutubo at mga NPA (New People’s Army) ay wired na rin. Madalang na rin naman na ang purong labas. Nagkakaroon na rin ng daloy ng loob at labas, ng mataas at mababa—sa pamamagitan ng kulturang popular.

Ang kulturang popular ang pangunahing lagusan ng transnasyonal na kapital. Hindi lang sa Pilipinas nagaganap ang telecommunication revolution. Nagaganap din ito sa lahat ng panig ng mundo, pero penomenal ang pagtanggap ng developing countries sa ganitong larangan at negosyo ng teknolohiya. Ang mga pangunahing kompanya ng cellphones sa bansa ay may backing ng mas higanteng global na korporasyon. Hindi rin aksidente na nagaganap ang lokal sa global na pagbabago ng ekonomiya. At ito ang biyaya sa atin ng globalisasyon—mas madaling magkaroon ng linya ng telepono. Kulang na lamang ng dose oras para makabitan tayo ng linya ng cellphones o isang working day kapag landline. Nagiging di kapanipaniwalang alaala na lamang ang panahon na nag-aantay ng lima hanggang sampung taon para magkalinya mula sa kompanyang naghahawak ng monopoliya ng telepono.

Ito rin ang sumpa. Bagong teknolohiya, bagong produkto, bagong pangangailangan. Ang walang cellphone, hindi “in.” At walang gustong maging “out” forever, pwera na lang kung openly gay ka. Pero ibang kontexto naman yon. Ang ginagawa sa ating inclusion at exclusion ay halaw sa ating relasyon sa sarili at iba pang pangunahing institusyong kinabibilangan ng panggitnang uri, tulad ng pamilya, skwelahan at pamayanan. Dahil salat naman ang mga entidad na ito, ginagawa na lamang ideal ang nais nitong maipalaganap. Sa maraming pagkakataon, nakikilala natin ang ating sarili na dehado kung ikukumpara sa standards na sinet ng mga institusyon. Paratihan tayong kulang, paratihan tayong mangangapa sa ere, paratihan tayong magiging sunod-sunuran hanggang sa puntong may materyal na batayan na tayo—kahit manipis at kulang-kulang pa rin—at makakabili na tayo ng sarili nating identidad. Matatangkilik na natin ang ating sarili sa pagtangkilik natin sa mga produkto at komoditi. Ang extensyon ng ating sarili ay ang mga komoditing ating tinatangkilik. At dahil hindi naman natin matatangkilik ang lahat, paratihan tayong kulang, paratihang said pa rin ang komoditing ating pinili bilang self-extenders.

Kaya sa liberal na demokrasya, susubukan natin ulit. Sa kapitalismo, titiyakin nating maging panggitnang uri o lampas pa rito. Nagkakaroon tayo ng fantasy-ideal na makakapagpabuti sa ating mga sarili, kahit hindi paratihang happy ending ito. At para malaman ito, ang karumal-dumal ay patay na tayo. In hindsight lamang nating matutunghayan ang kabuuan, at imposibleng matunghayan ang pinaka-kabuuan dahil hindi natin alam kung kailan tayo kukuhanin ni Lord. Kaya ang ating pagbabalik-tanaw sa buhay ay periodikong temporal lamang. Sa maiikling panahon lamang tayo nakakapagnilay sa ating mga ginawa’t pinili. Kahit pa nga ito ay hindi rin lubos. Tulad ng uso sa fashion, ni hindi mo na nga pinag-iisipan ang paradigm shifts. Mas hindi kumplikado ang pagsunod na lamang sa daloy, kung saan tayong istilong dadalhin at patatangkilikin. Mas less stressful kung sumunod ka na lamang sa daloy kaysa huminto at hadlangan pa ito.

Maari nating isipin ang negosyong kalahok sa media para maunawaan kung paano mas swabe kaysa hindi na ipinapatanggap sa atin ang mga pagbabagong ating tatangkilikin. Sa media, partikular sa news at public affairs, ang pagbabalita ay ginagawang tila isang benevolent na aktibidad ng korporasyong kalahok dito. Tila ba buhay ng kanilang field reporters ay handang ialay para matunghayan natin ang mga lindol, pagbaha, pagputok ng bulkan, storming ng Malacanan at impeachment trial. Sa maraming pagkakataon, hindi sila kaagad kumikita mula rito. Walang advertisements sa panahon ng araw-araw na anim na oras na coverage ng impeachment trial ni Estrada. Pero wala silang magawa dahil ito ang gustong tunghayan ng mga tao. Tulad ng coverage ng disaster, ang politikal na pangyayari ay hindi naman panghabang-buhay. Ito ay may temporal na katangian, panandalian lamang o may panahong kinakailangan lamang bago ito kailangan na muling kalimutan.

Ang balita ay kumikita rin. May sandamakmak na komersyal sa mga balita sa primetime. Maging ang hourly updates ay sponsored ng kung ano-anong brand ng mami, sabon, shampoo at bitamina. At kailangan itong balita para tangkilikin natin ang iba pang palabas—mula anime hanggang telenovella, game shows hanggang pelikula sa telebisyon, at iba pa. Pwera na lamang kung National Geographic o Cartoon Channel ang pinapanood mo, ang balita sa pangunahing telebisyon ang siyang rasyonal kung bakit may mga regular na channel. Kailangan nilang gawin ang hindi kayang gawin ng iba pang cable channels, ang paghahatid ng pinaka-up-to-date na balita. Bakit, maasahan mo ba sa E o CNN ang regular na balita tungkol sa pagkakulong kay Estrada o ang mga pang-araw-araw na biyahe at mensahe ng kasalukuyang pangulo? Mababalitaan mo ba sa cable channels ang periodikong denial sa sexualidad, pagbubuntis, pagpapa-abort, paghihiwalay at bagong pakikipagrelasyon ng mga lokal na artista?

Ipinapadaloy ng balita sa telebisyon ang ating pagtangkilik sa araw-araw na komoditi ng kulturang popular. Ang komersyal ng mami sa prime-time na balita ay isinasagawa dahil sa katumbas na oras ng hapunan. Ang mga iba’t ibang produktong pambahay at pampamilya sa mga komersyal sa telenovella ay panghatak sa mga inang pangunahing nanonood nito. Ang daloy ng prime-time na balita sa susunod na telenovella ay pagdaloy ng pambansang anxiety sa mga domestikong saga ng babaeng bida. Daloy ang pangunahing proseso ng pagkilala, familiaridad at pagtangkilik natin sa mga produkto. Ipinapamukha sa atin ang mga larangan ng ating panlipunang buhay para gawing kulang, para remedyuhan ng isang daan at isang produkto. Sa proseso, ang pagkilala sa pangangailangan ay pagkilala sa produkto, na maghahatid ng familiarisasyon, na magdudulot ng pagtangkilik, kundi man aktwal na pagbili ng produkto. Dahil nga hindi naman tayo nauubusan ng pangangailangang pampunan sa ating primordial na kakulangan, lahat tayo ay mga balong pinahahalawan ng kolektibong kakulangan ng mga industriya ng kulturang popular. Ang ating pagtangkilik ay paratihang hindi nakakasapat. Ang sobra ay nananatiling kulang kahit ang kulang ay punan ng sobra-sobra.

Ang Tigas ng Lokal na White Rabbit (Vol. 3 Intro-Si Darna, ang Mahal na Birhen ng Penafrancia at si Pepsi Paloma)

Ang Tigas ng Lokal na White Rabbit (Vol. 3--Si Darna, ang Mahal na Birhen ng Penafrancia at si Pepsi Paloma)

Ang dayoý kay sarap nguyain. Ang lokal ay hindi nangunguya, ibinababad lamang sa bibig.

Ang dayoý kay dali’t sarap ubusin. Ang lokal ay kay familiar at kay tagal ubusin. Nakakumay.

Sa huli, wala nang dayo’t wala nang lokal.

Babae ang representasyon ng kulturang popular. Exotika fabulosa ang babae, ginagawang spectacle para makatawag-pansin, babae ang kalabisan sa kulturang popular. Ito ang babaeng aping bida sa melodrama na bumubuhos ng balde-baldeng luha. Ito ang mabigat na kamay at maanghang na bibig na babaeng kontrabida at tormentor ng inaapi. Ito ang mga news anchor na naghahatid sa atin ng desidido’t makabagbag-damdaming balita sa bansa at showbiz. Ang mga media ay mga babaeng venue, na tulad ng babae ay lumilikha ng ingay at spectacle sa isang banda, at sa kabilang banda naman ay tinatangkilik ng mismong mga babaeng manonood at tagasubaybay. Sila ang dagsa-dagsang liga ng manonood ng sine, tagasubaybay ng telenovella, tagapakinig ng mga gabi ng lagim na serye sa radyo. Sila ang bumibili at tumatangkilik ng romance novels, nagpapalitan ng libro at balita tungkol sa mga bida sa nobela, lumilikha ng pamayanan ng mambabasa.

Ito ang heograpiya ng babae sa kulturang popular. Sa pamamagitan ng kanyang katawan at pagkatao nabubuo ang pagmamapa ng kulturang popular. Ang disenyo ng mall halimbawa—ang kawalan nito ng mga bintana at anumang tagusan na magpapakita ng aktwal na panahon sa labas—ay tulad ng kanyang sinapupunan. Kalmado, matiwasay at mabuti ang lagay sa lugar na madilim at malamig, tulad din ng pakiwari sa loob ng sine. Siya na naghahanda ng mainit na sinigang na sugpo habang inaantay ang mga miyembro ng pamilya na isa-isang umuuwi at tumatakas sa pagbagyo ay ang aktwal na babae sa kusina—mapananay man ito o katulong. Nakakapag-opisina naman siya dahil may ibang babae na nag-aaruga ng kanyang tahanan at pamilya. Tulad ng tv, babae siyang walang kibo. Tulad ng kalan, babae siyang laging handing magpainit. Tulad ng inodoro, babae siyang tambakan ng lahat ng dumi mula sa katawan ng kanyang pamilya. Siya ang birheng nasa altar, ang santang puta, ang sinusuyo ng awitin ng lalakeng nakaamerikana sa ilalim ng puno ng mangga. Siya ang ilaw ng tahanan na ang ningas ay tunay na nakakapagpayapa kanino mang naglalagi sa kanya. Siya ang substansya. Siya ang puta.

Ang babae rin ang ginagawang substansya ng kulturang popular. Ang produksyon ng modernong babae sa lipunan ang siyang hulmahan ng diwa ng modernisasyon sa bansa. Pero ito ay mala-malang babae—mala-moderno gayong mala-konserbatibo labatiba rin, hindi madapuan ng lamok gayong handa magpakamatay para sa pag-ibig, mahinhin pero matapang, matapang pero mapagmahal, mapagmahal pero makakapatay. Siya ang manananggal na nagpapakita tuwing eleksyon, siya si Darnang pumapatay sa manananggal. Siya ang babae sa karnabal, ang babaeng gagamba, ang babaeng talangka, ang babaeng kuba, ang babaeng kumakain ng basag na bote, pumapatay ng nagliliyab na apoy sa kanyang bibig, ang sumasamsam ng dugo ng mga biktima. Siya ang kamatayan, ang naghuhudyat ng apokalips. Siya ang katarungan, ang tumitimbang sa lahat, kahit pa kulang. Siya ang medisina, ang gumagamot at nagtatarak ng punyal sa lagim ng kamatayan. Siya ang buhay, ang nagpupunla at nag-aaruga sa lahat ng nakikisilong sa kanya.

Babae ang pinagmulan, babae ang patutunguhan. Babae ang putang umaapi sa inosenteng batang babae na lalaking magandang babaeng babangon at dudurog sa lahat ng umapi sa kanya, para mapasakanya ang prince charming. Babaeng nagkasala, babaeng binibitay, babaeng nagpapatawad. Ang lahat ng spero ay sa kanya, at ang bawat spero ay kanyang bubble na kulungan.

Kapantayan. Ang basehan ng ating pag-asa’y ang sariling kakulangan. At para ito mapunan, pumupukaw ito sa balong walang kasing lalim—ang primordial nating kakulangan. Parang hindi naman kakatwa, dahil ang imaheng nanghahalina’t kumakausap sa atin ay puro paibabaw lamang—walang lalim—ngunit masibo ang dami. Ang ating kulang ay pinupunan ng dami ng imahen, pumapaibabaw sa bagay pero pumapailalim sa ating kamalayan. Kulang tayo, pangit tayo dahil mayroong sobra, mayroong maganda—ang ideal ng imahen, ang simulacrum.

Kahit hindi patas ang kapasidad nating bumili ng mga produkto ng kulturang popular ay kakatwang patas naman ang ginagawa natin para tumangkilik. Lahat tayo ay pinagle-labor—pinagtratrabahuan natin ang perang ipambibili, at nagtratrabaho pa rin tayo sa utak para malibang sa mga komoditi. Tayo na nagtrabaho para makabili ay nagtratrabaho pa rin para maging ganap ang pagkalibang. Nagpapakita ito ng bagong kalakaran sa nosyon natin ng labor at libang (leisure). Sa kapitalismo, ang nakakaraming manggagawa ay binabayaran lamang ng sahod para sa kanyang survival—walang luho, kasya lamang para hindi siya lubos na magkasakit at muling makapasok kinabukasan. Samakatuwid, hindi sa kanya laan ang mundo ng kulturang popular. Pero sa realidad na maari pa ring kumita itong manggagawa nang sobra (surplus) para makatangkilik ng mga produktong lampas sa kanyang ordinaryong sahod—tulad ng double-income sa household, bonuses, productivity pay, iba pang allowances, sideline, overtime, remittance dito ng overseas contract workers, at di inuulat na partisipasyon sa informal at underground economies, halimbawa—nagiging quasi-kasapi na rin ito ng mundong iniinog ng kulturang popular. Sa huli, tripleng beses siya nagle-labor—una, sa pagkamit ng kanyang mababang sahod; ikalawa, sa “sideline”na kita bilang regular na gawi; at ikatlo, ang labor bago at pagkatapos bumili ng komoditi. Samakatuwid, ang buhay ng manggagawa sa partikular, at anakpawis at panggitnang uri sa pangkalahatan ay isang walang katapusang pagtratrabaho.

Nagle-labor tayo bago at pagkatapos bumili ng komoditi. Sa masibong paraan para tayo tumangkilik—sa regularisdong pagtunghay sa ads, komersyal, pelikula at mall, halimbawa—ay ginagawa nating personal na isyu ang mga komersyal at pampublikong adres. Parang tayo lamang ang kinakausap. At matapos nating mabili, kailangan muli nating mag-labor. Pinapag-aralan natin ang bagong skills na kailangan para matutunan nating mag-text, mag-store ng numero, mag-save, mag-send, mag-retrieve at mag-delete ng messages sa cellphone. Na sa kalagitnaan ng ating pagtulog sa gabi, napapatayo pa tayo para tignan kung sino ang tumawag o nag-text ay isang hudyat ng ating voluntaryong kahandaan para magtrabaho para sa komoditi. Tunay nga ang sinabi ni St. Brad Pitt sa pelikulang , “Things that you own eventually own you.” Sinasabi ng ating pinaglilingkuran at nagmamay-ari sa atin na komoditi ang mga bagay na dapat nating gawin para malibang.

At heto ang kakatwa, kailangan na nating magtrabaho para sa ating libangan. Lumalampas na ang panahon na ang libangan ang siya nating relief sa trabaho. Maglakad ka lamang sa parke ay magiging klaro ang iyong pag-iisip at muli kang makakabalik sa sikliko ng buhay. Ngayon, mula sa ating pagtulog, paggising, pagtratrabaho at pahinga, hindi natatapos ang pagtratrabaho. Tunay na tayong worker ant sa punso na walang katapusan ang pagtratrabaho, pati ang pahinga ay crucial para mapanatili ang pagtratrabaho. Manonood tayo ng sine, at napapaisip tayo tungkol sa mundong isinisiwalat sa atin ng higanteng tabing. Napapaiyak at tumatawa tayo sa mga taong hindi naman natin kaano-ano. Nakikita natin sa kanila ang ating buhay. Pinagtratrabaho tayo na matagpuan natin ang ating mga sarili sa kanila, mga taong kilala na natin pero hindi naman tayo kilala maliban sa masa ng manonood at fans. Kilala natin silang gumaganap sa pelikula bago pa man tayo manonood, pinagtrabahuan na natin ito para maging kakilala natin sila. Sila na alam natin ang kasaysayan ng kanilang mga relasyon, paboritong awit at pagkain, memorable na anecdotes at iba pa—sila na mas kilala natin kaysa sa ating mga kaibigan at kapamilya—ay hindi man lamang tayo bibigyan ng limang segundo kung sakaling makita natin sila sa loob ng mall. Kilala natin sila pero hindi nila tayo kilala. Anong klaseng relasyon ito?

Sa komoditi, silang mga produkto ay nagiging commodified. Mga tried-and-tested na silang produkto—hindi magbabago ang lasa ng Spam o corned beef, hindi magiging maldita si Judy Ann Santos at magiging anghel si Mylene Dizon—na hindi na natin sila makikilala nang lampas o kulang pa rito. Ayaw natin silang makilala sa mga hindi inaasahang pagkakataon. Sila ay sila lamang, dahil sa pagiging sila kaya tayo nagiging tayo. Pero tayo na may kakulangan at kalampasan ay hindi rin naman kayang punan ng sobra-sobrang familiaridad at maging pagtangkilik ng sila. Kaya muli’t muli tayong tatangkilik dahil wala namang nasa labas nitong sistema ng produksyon at konsumpsyon sa kulturang popular sa kapitalismo. Titigil lamang tayo pamandali para tunghayan ang reimbensyon ng ating komoditi--halimbawa, naging baligtad na ang bote ng ketsup o naging tv icon at hindi na pelikula ang konsentrasyon ni Sharon Cuneta, o may iba nang sikat na gusto nating maka-identify—pero kailangan pa rin natin sila. Ginawa na tayo ng sistema na mga addict sa komoditi. Hindi na tayo mabubuhay nang wala sila, hindi tayo magiging ganap. Magiging hayag ang kalungkutan ng ating sariling mga buhay. Alin ang mas matimbang: ang manipis na kasiyahan ng pagtangkilik at pagsamba, ng pagpapakaalipin at walang katapusang pagtratrabaho, o ang mundo ng nakamamatay na kalungkutan, walang sinasamba at walang sumasamba?

Ginagawa ng kulturang popular na burgis ang anakpawis, at ang burgis na may katanggap-tanggap na aspekto ng buhay anakpawis. Nagiging bourgeoisified ang panlasa, pag-iisip at pagkilos ng lahat. Magwawala ang musmos kapag hindi ito naibili ng bagong laruan, magnanakaw ang teenager kapag hindi ito makabili ng cellphone, magtatampo ang lolo kapag hindi ito napasalubungan ng kanyang paboritong hamburger. Ikamamatay natin dahil ginawa na itong bahagi ng ating sistemang siyang nagdetermina ng ating hangin na ihihinga, ice cream na magbibigay ng ngiti sa ating mga labi, matikas na lalakeng mag-a-arouse sa atin, tissue paper na dapat ipamunas sa ari kapag kailangang umihi sa liblib na mga lugar, at kung ano-ano pang ginagawang kailangan natin kahit hindi naman. Kailangan natin, sabi nila, pero pinili rin naman nating gawing kailangan. Ang voluntarismo ay hindi naman absoluto—hinikayat at dinahas tayo para gawin natin ito ng kusa, kundi man ng lubos.

Fastfood (short story, english version)

Fastfood

by Rolando B. Tolentino

for Myra, or perhaps not

Blaring from a microphone at a conference: How do we account for the fastfood culture? On the one hand, this is a reality no longer new to us Filipinos. The streets bloom with stalls selling all kinds of fastfood-- skewered and barbecued chicken entrails; rice gruel, fried eggs, peanuts; ducks’ eggs plucked (from out of nests in the river shallows or from incubators at just that crucial stage when the dense globs of yolk begin to reveal the forms of feathers and beaks) and boiled; puto or steamed rice cakes, fruit, fishballs. All these to be had fresh if not pre-cooked, ready for reheating at a moment’s notice or at the approach of a customer, or kept warm until taken up and purchased by the hungry. All these, witness to Pinoy ingenuity in times of crisis. Food that teases, seduces with the promise of appeasement--- not completely sating hunger, not completely forestalling it either-- despite the fact that for many, it is all to be had by way of lunch or supper. On the other hand...

What you want is what you get at Mc_____d’s today!

Guard, open the doors to the kingdom.

“Good ¹ morning¹, sir. Good² morning², ma’am,” with an Americanized twang and a smile.

[Vocabulary Lesson I:

good¹ - mabuti, masarap, maganda, magalang: pleasing, delicious, appealing, respectful; pagsang-ayon: tama, o.k., oo: agreement, affirmation: right, o.k., yes.

morning ² - umaga: daylight, the clock’s hands sweeping from 9:00 till 11:59 a.m. (ante meridian); to the Pinoy’s whorled ear, accents suggestive of paglalamay, pagluluksa: the vigil over the dead, grieving, mourning.

sir - ser, ginoo, most respectful and dignified (elderly/affluent) man; to the British, the title for a knight ( as in Sir Gawain) or for a proud exemplar of empire (as in Sir Run Run Shaw).

good² - sexy, rated ten, wowawow; whistlebait body, coca-cola shape.

morning² - may be prefixed to sickness; may be fresh and clean, like a baby, or crisp, like pinipig, like toasted rice.

ma’am - abbreviated form of madam; young lady, missus, miss, missed, ms.

Choose the best answer:

a) Good morning, respectful sir.

b) Good morning-from-9:00-11:59 a.m., sir. (Note the double emphasis on the morning for amplified clarity and effect.)

c) Sexy baby, miss.

d) Wowawow morning sickness, ms.]

[The entire store was closed but the lights continued to blaze. The store mascot was dragged in to keep the guard company through the night. Last to leave would be the ‘Visor. Not until the inventory was done, however; not until an explanation could be found for why the night’s take was short, for why so many ounces of meat and spaghetti sauce could not be accounted for, not until the last stain was erased from the floor and the last handprint lifted from the mirrors could he/she leave.

The store was quiet. The guard began to peel off his/her outer shirt. The aircon had been turned off. On his/her last rounds, the ‘Visor absently twirled the keys together in his/her hands. He/she thought briefly of his wife/her husband, who would soon be there to pick him/her up, of the day’s stories they would share with coffee, and later, much later, of their shared embraces as they drifted down to sleep.

In another part of the store, two employees shivered in the cold of the storage freezer as they slathered chocolate syrup all over a cup of vanilla ice cream. “Hurry up,” said one to the other, saliva dribbling into the cup from anticipation. “Should I add some more?,” asked the syrup-pourer. “Yes, this is our chance,” replied his/her eager accomplice, plastic spoon poised in a hand that trembled slightly .

“Brr, it’s so cold in here! Why of all things did we choose to trip on ice cream?”

“And what would we get out of coffee? Even granting it’s brewed coffee, we do have coffee at home.”

“Here, this is ready,” decided the sundae-maker, setting the syrup bottle down and with one swift movement taking the spoon from his/her companion’s hand. “Easy, easy,” chuckled the other, as he/she took a spoonful too, the syrup trickling downward from the corners of his/her lips to his/her neck. This was wiped off with a bit of shirt collar.

The ‘Visor was about to turn off the lights at the counter when he/she noticed the door to the storage freezer ajar.]

“May I take your order?”

[Vocabulary Lesson II:

may - permitted, allowed; the month of May

I - me, myself; by ear, the eye; i (say ‘e’ in English)

take - to get, to fetch; how many times something is done (as in ‘take two’); to pause (a break, as in ‘take five’)

your - iyong; what you own; your thing.

order - something you can eat or drink at a restaurant; a title or form of rank (think of polarities

like ruler/ruled, man/woman, white/brown that delineate the ideological contours of a problem: for example, what slots do we assign to the bourgeois worker supporting strikes?

gays and lesbians? Chinese? Aetas?)

Choose the correct answer:

a) May the eye take your food and drink?

b) May “e” the month of May how many times something is done your thing title or rank?)

[He/She had been named the store’s model employee. A model working student depending solely on his/her earnings at the fastfood store but managing consistently to be on the dean’s list at his/her college. Model employee for the first quarter of the year.

His/her back to the model employee’s picture on the announcement board, the Supervisor paced to and fro. On several occasions the number of bags of chicken left over from the day’s sales refused to tally. The unaccountables were charged to the ‘Visor’s salary, but he/she did not suspect the model student employee because he/she was good-natured, charming, sensible, helpful, hardworking, decisive, respectful-- so good. The ‘Visor himself/herself had recommended his/her transfer as a representative at the chain’s Brunei branch. The pay was in dollars. It had to be remembered that many Pinoys worked for the Sultan of Brunei.

[According to the Guinness Book of World Records, 1993 edition, “Much of the wealth of the world’s monarchs represents national rather than personal assets. The least fettered and most monarchical is HM Sir Muda Hassanal Bolkiah Mu’izzadin Waddaulah (b. 15 July 1946) of Brunei. He appointed himself Prime Minister, Finance Minister and Home Affairs Minister on 1 January 1984. Fortune Magazine reported in September 1991 that his fortune was $31 billion.” Hadn’t even Cory Aquino been unable to refuse the Prince’s visit here, purposely for his coming-into-manhood ritual? And who were these “Brunei Beauties”? Escort girls, “hostesses”; only, but of course, the most high-class prostitutes.] ]

When no one was looking, the model employee stuffed a bagful of fried chicken into his/her knapsack. At closing time, he/she diverted the guard’s attention. To elude the obligatory inspection, a bright little joke. Quickly, as the guard threw back his/her head in laughter: a smile, a quick and friendly tap on the shoulder; a hurried “’bye, see you tomorrow”.

The ‘Visor, from his post, waved to the guard, gesturing at the model employee’s retreating figure. The guard raised his/her whistle to his/her lips. The smile vanished from the model student employee’s face.]

“So: that’s: One cheezeburger, one¹ Coke medium, one² french fries large. Is that all, sir/ma/am?”

[Vocabulary Lesson III:

so - in summary; in the attitude of the arched eyebrow, ‘so what’?; the fifth note in the musical scale, or as Julie Andrews would say, ‘a needle-pulling-thread’.

that’s - therefore; referring to the daily t.v. show of Kuya Germs (a.k.a. German Moreno), as in

‘That’s Entertainment’.

One - just one; unified; whole; the one and only, unique; an ‘organic entity’, as Aristotle would say; Jesus Christ Superstar.

cheezeburger - tsisborger; a hamburger with cheese; ground beef shaped into a round patty and

fried, upon which has been heaped a slice of cheese, which can also be thought of as milk

that has curdled and coagulated.

one¹ - one portion

Coke - ‘the real thing’; slang for cocaine.

medium - midyum; just the right size; a means for widespread technical communication (as in radio

and cinema); a bridge, a link (as in spirit mediums).

one² - one packet, one bagful

french - pertaining to France (but due to widespread usage, the term may now be spelled with

a lower-case ‘f’)

fries - potatoes sliced lengthwise into strips to differentiate them from ‘chips’, and then deep-fried.

large - humongous, large, dakota

is - ‘connecting verb’; not the letter ‘s’, you idiot.

that - iyon, yon; that thing over there; (dat? tuldok?) a dot, a period.

all - lahat; everything .

sir/ma’am - refer to Vocabulary Lesson I

Choose the correct answer:

a) One cheeseburger, one medium Coke, one large french fries. Will that be all sir/ma’am?

b) The one and only, unique cheezeburger/hamburger with cheesek, one portion of Coke/the real

thing , one bagful of large french and deep-fried sliced potatoes differentiated from chips. ‘Is” · ol, ser/mam?

c) Organic entity (Jesus Christ Superstar), one (cocaine), one whole (sliver the lips) fried potato,

‘S’ dat all tuldok lahat, (refer to Vocabulary Lesson I)? ]

[The brownouts had become a regular part of life in Manila, like the heaps of uncollected garbage and the perpetually tangled traffic. Succumbing to the hopelessness of complaining, people simply created routines that accommodating the power shortages-- one more item admitted into the realm of “normal” experience.

Dredge the chicken parts in flour, deep-fry until rosy with the flush of changed color, drain, serve on styrofoam “for here” or pack into boxes “to go”. The art of deep-frying chicken, explained the ‘Visor, was a highly subjective affair. Only through experience, through constant practice, would one cultivate the kind of penetrating gaze that immediately divined doneness by the color of chicken flesh as it cooked; in other words, this was something that could not be assigned definite cooking times. Everything was a matter of shrewd calculation, skill, and the employee’s vast store of experience.

Additional rules to observe: During normal hours of operation: dredge the chicken pieces in flour, deep-fry to a rosy brown, drain, serve. During rush hours: dredge the chicken pieces in flour, deep-fry to a rosy brown, serve. He/she was in charge of frying the chicken, on all the days that chicken was served to the hungry horde frequenting the branch. King/Queen Chicken, they called him/her.

Kokoko-ok. It seemed the very folds of his/her bladder were drumming him/her to attention. But he/she had to wait out ten more minutes, the time he/she calculated it would take before the batch of chicken now frying would be done. After the pieces were fished out of the oil, he/she assigned someone to relieve him/her. Time-out. He/she needed to pee so badly. The stove was turned off, the timecard taken to the ‘Visor for signature. He/she descended to the basement, where the mall’s CRs were. “Employees must wash hands after using rest room,” and he/she dutifully complied.

The brownout was on as scheduled, but the megamall’s generator, unfazed, hummed efficiently into action.

King/Queen Chicken was back at work. Dredge the chicken pieces in flour, deep-fry to a rosy brown, drain, serve. This ran like a refrain through his/her head as the ‘Visor signed his/her timecard again. “Clean up your area,” he/she was ordered. He/She looked at the timecard and at his/her wristwatch: “eight minutes”. “If I didn’t have to wash up, if this branch had its own washrooms, if I didn’t need to pee, if people didn’t have to have bladders, if the bird was in the hand...”

He/she swept his/her designated area clean and, because the ‘Visor was watching, decided to do the kitchen as well. Drenched in sweat, he/she asked of no one in particular, “Is the brownout still on?” but no one replied. Hunting for a piece of cloth to wipe the counters with and finding none, he asked, “does anyone know who used the wet rag last?” Someone called out, “Why, it’s right there on top of your frying machine, King/Queen Chicken.” He/she smiled, he/she who was the fastest deep-fryer in all the branches of this fastfood chain. Reaching for the rag, he knocked the food tongs into the frying machine. Drops of dark, red-hot oil hissed and splattered up along the sides of the machine. “Thank goodness it wasn’t the rag that fell in,” he breathed.

The ‘Visor continued his steady surveillance. He/She slipped off his/her watch and quickly dipped his/her hand into the vat swimming in cooking oil. Putakputak. Angry drops, seething hot. He/She screamed from the tearing pain; everyone in the store turned in surprise and agitation. The ‘Visor stood openmouthed. The smell of fried flesh rose up in a sudden vapor. King/Queen Chicken’s hand had ballooned grotesquely , from fingers to wrist to forearm, past the elbow, as though from a watery, intravenous overdose. Raw skin, taut and gleaming, red.

“Would you like some ----- pie, sir/ma’am?”

[Vocabulary Lesson IV:

would - perhaps, it may be; kahoy, wood?; Victor Wood

you - ikaw, kayo, all of you addressed collectively; the letter ‘u’.

like - wanting, desiring; ‘trip’, ‘feel’, ‘type’

some - just a few, a fraction, a shred; what you get when you add two things together, as in ‘2 is da

sam op1 + 1’

pie - a sweet oven- baked pastry; a term in math and science, having the value of 3.14...

sir/ma’am - refer to Vocabulary Lesson I

Choose the correct answer:

a) Would you like a shred of sweet oven-baked pastry, ser/mam?

b) Is your ‘trip’ a fraction of 3.14..., ser, mam?

[ These products are thoughtfully tailored to Pinoy tastes. Tang is sweeter here because Pinoys like sweet drinks. The Pinoy is said to prefer sweet things. You’d think, for instance, that here spaghetti could be served as a type of dessert. You’d think Pilipinos want nothing better in the world than to acquire diabetes, whether it be from drinking Coke or eating spaghetti.

Take a clump of spaghetti noodles, smother with sauce, sprinkle with grated cheese. Making spaghetti, continued the ‘Visor, was an exact science. The vat where the noodles were cooked had a timer that told you when they were done-- that is, not doughy, not stringy, just right. The forked tongs were designed to hold roughly 35-38 noodles. The sauce was pre-mixed, from the commisary; each ladleful was equivalent to 250 grams. A teaspoonful of grated cheese. Based on these measurements, it was possible to predict how many orders of spaghetti one could prepare per batch. From long experience in the older branches, ideal numbers were churned out: an ideal serving based on the weight of noodles or sauce, even the amounts of cheese grated out. This system guaranteed customers that wonderful sense of familiarity and security; it meant that whatever branch one entered for a meal, one could rely on a menu of the same, comforting flavors.

Additional rules: During regular stor hours: prepare spaghetti only as ordered; the noodles

bruise easily. During rush hours: have at least eight spaghettis always at hand.

Even during brownouts, the megamall generator remained efficient and unfazed.

“Clean up your area,” ordered the ‘Visor.

He/She swept the area clean and, conscious of the ever-watchful gaze of the ‘Visor, swept the kitchen too. Bathed in sweat, he/she asked no one in particular, “Is the brownout still on?” and received no reply. Looking for the perennially missing dust cloth, he asked, “Does anyone know who used the wet rag last?”, and someone, trying to be funny, answered, “There it is, sitting right on your sauce”.

He/She reaches for the sorry piece of cloth, which gets tangled up with the food tongs. He/She catches the food tongs but misses the rag, which plops into the iron vat.

The vat is full of sauce. One hundred servings, according to the estimates. This is the first time such a thing has happened; how much would they take out of his/her salary? The amount corresponding to a hundred servings, or only the basic cost? Was there a record somewhere, stating the exact monetary value for this much sauce? What manual held this information? Would headquarters know? Had anything like this ever happened before?

The employee hunched over, broke out into more sweat as he/she leant forward slightly forward to draw the lid over the vat. He/She was at a loss as to what to do. Out of the corner of his/her eye, he/she saw the ‘Visor moving in slow motion towards him/her. Beads of sweat multiplied in clusters on the surfaces of his/her body. He /She felt them begin their slow descent: from armpit to groin, spreading over both palms, the soles of both feet. He/She turned to meet the ‘Visor’s stern face. A few drops of sweat fell into the sauce, leaving in their wake a few red stains on his/her apron, before the ‘Visor turned his attention to the sauce and the rag that now floated in it.

And to think the vat was full up to the brim, with what must be one hundred servings. This was the first time anything like this had happened, how much would be deducted from his/her salary? The amount corresponding to a hundred servings, or only the basic cost? Was there a record somewhere, stating the exact monetary value for this much sauce? What manual held this information? Would headquarters know? Had anything like this ever happened before?

“What are you waiting for? Take it out before anyone sees you!”]

“One hundred pesos. You gave me one hundred pesos, your bill is fifty pesos.”

[Vocabulary Lesson V:

One - refer to Vocabulary Lesson III

hundred - daan; 100; syento, one hundred; referring to grades, a perfect mark

pesos - Philippine currency (tell me the name of the president whose face appears on a hundred

peso bill); the ‘black market’ and the legal financial system assign different values to the dollar vis-a-vis Philippine currency

you - refer to Vocabulary Lesson IV

gave - binigyan; past tense of ‘give’: really grooving, getting into it, as in ‘give na give, feel na feel’

me - ako, I; pronounced ‘me’, an abbreviated form of ‘mayroon’, having; the third note in the musical scale, or as Julie Andrews says, “a name to call myself”

your - refer to Vocabulary Lesson II

bill - the cost you need to pay, something you owe; the ‘check’, ‘chit’; a bird’s beak; short form for

William

P 50.00 - 5 ten peso bills or fifty pesos, singkwenta; referring to grades, a passing mark (the teacher

took pity on you)

Choose the correct answer:

a) One hundred. You gave me 100 in Philippine currency. Your bird’s beak is five tens.

b) 100. Your 100, I really groove. What you owe (damn you) is 50 (close-up smile). ]

[The ‘Visor was privy to much knowledge: the sayote used in the apple pies before the prices of apples went down with import liberalization; experiments with ground entrails and sweetbreads for the hamburgers; making sure air pockets were liberally mixed in with pie fillings, making sure there was more brown sugar than fruit filling; recycling the buns and patties that had carelessly fallen to the floor, the sauce that involuntarily received the accidentally dropped (dirty) wash cloths and rags. He/She knew all this, but said nothing. That was whe he/she was Supervisor.

A responsible official. Rrrrresponsible official. Rrrring!

“Yesterday we were short by P 225.43. Have you traced this?”

“No. But...,” and the ‘Visor broke off in mid-sentence.

“Well? You’re going to have to cover for this.”

Rrrring!

“What about the bread deliveries? Have you tracked these down?”

“What’s the matter, are they missing?”

The voice on the other end of the line was incredulous. It barked at the ‘Visor, “What do you think you’re doing? Your house is going up in smoke and you don’t even know about it!”

“How many cases are missing?”

“Five.”

“How much?”

“Two hundred fifty.”

“Take it off my pay.”

“Two hundred fifty each.”

Rrrring!

“Sir, my feet are swollen from standing so much the whole day. I can see even the veins on my thighs . You know my condition, I’m in my ninth month of pregnancy... It’s not that I want to go on leave. I can do the regular ten-hour shift, but can’t I be allowed to sit down?”

“Sorry, you have the wrong number.”

Rrrrrrrrrring!

With a shrinking sensation, heart pounding, the ‘Visor raised his head. The vein on his temple slowly constricted. Gingerly lifting the receier, he sensed, all the way from the tips of his fingers’ capillaries, the arrival of bad news. Not realizing his voice had sunk into a near whisper, he said, “Hello?”

Rrrrrrrrrrrrrring!

“Fire him/her.”

“But this is his/her only job,” said the ‘Visor, swallowing what felt like a glassful of saliva.

“He/She shouldn’t have done what he/she did.”

“Yes, I agree with you. But isn’t it too much if he/she was fired?”

“I can’t do anything about that. He/She would set a bad example.”

Rrrrrrrrrrrrrrrrring!

“Sorry.”

“I’m sorry too,” said the employee, “and I hope you die early.”

Ring-ling-ding!]

“P 50, your change, sir/ma’am.”

[Vocabulary Lesson VI:

P 50 - refer to Vocabulary Lesson V

your- refer to Vocabulary Lesson II

change - money back, small change, loose change, coins; in political science, social transformation;

according to the Marxists, revolution; reform or liberalism; to be born again, for the born- again

sir/ma’am - refer to Vocabulary Lesson I

Choose the correct answer:

a) Half of a hundred, your social transformation, ser/mam.

b) Five tens, your revolution or birth again, ser/mam.]

[Chinese, Japanese, Filipino, Negro. Who owns this place?

The Chinese looked around before pressing the automatic controls for the garage door. Then he knelt by a pail of sudsy water and commenced scrubbing the wheels of his car. He started out slowly, but his hands moved surer and faster and the scrubbing became more pronounced. His agitation caused the foamy water to soak him thoroughly, and sting him in the eyes.

He never did such a thing back in the Philippines. Now he was in Vancouver,the holder of an investor’s visa, cold and half a world away from the Philippines.

He had wanted to leave because of the threat of Chinese being singled out as kidnap victims. He knew many, some who had paid ransoms and yet been killed; the rest were under surveillance by Vice President Estrada’s crime agency, but fell victim and died anyway; the rest paid ransoms and fled for their lives to other countries. Why should he wait for his death, why wait to be kidnapped?

[ [In an April 1992 National Geographic interview with a Vancouver resident: “Dough looks back with longing at a Vancouver that was for him a small town. “We used to be a WASP city,”...leaning back in his sofa...but today the foreign elements don’t mix as well.

“I’m not a racist,” Dough hastened to add. “But I’m very aware; let’s put it that way. I’m very aware. The early immigrants were more docile. They didn’t jump ahead in a queue. The new immigrants

are brassier.

“I belong to a pretty good golf club and we have a lot of Asians. We also have some who were born here: super people--doctors, lawyers, everything else, most of them quite well to do. They’re members of the club.

“The new breed, they belong, but they play with each other, and they talk their own language. Consequently they’re not true members. It’s not the same as it once was, let me put it that way, Dough says sadly.”] ]

He went over each of the four wheels one by one. Another type of soap and a different brush were used for the top and sides of his new car. He turned the tap on at full, and the suds dissolved rapidly in the gush of water. He was thoroughly soaked.

He never did this in the Philippines. Sobs tore suddenly from him, and he pressed both hands close upon his lips to stay them. Soapsuds trickled from his elbows and the water continued to spurt from the hose. He remembered with a start that he still had to vacuum the inside of the car, apply Turtle Wax to both sides, spray on some shield protector and wipe the windows clean.]

“Thank you, sir/ma’am. Have a nice day.”

[Vocabulary Lesson VII:

thank - salamat, the expression of gratitude

you - refer to Vocabulary Lesson IV

sir/ma’am - refer to Vocabulary Lesson IV

have - hopefully, to possess , to be affluent; affluent/male/white, vis-a-vis the ‘have-nots’, the

poor/female/gay/lesbian/brown/yellow/black

a - learning the alphabet, a is por epol

nice - may refer to a number of things-- to anything, for example, ‘cute’, ‘pretty’, ‘great’

day - araw, daytime; from 9:00 a.m. to 5:59 p.m.

Choose the correct translation:

a) Thanks to you, ser/mam. May you hopefully have a ‘cute’ day.

b) Thanking you, ser/mam. May you hopefully be affluent a ‘nice’ 9:00 a.m. - 5:59 p.m.

[Hers was a wrinkled face. The dry skin held faded traces of tattooes. Her tapis (wraparound skirt) was grimy but bound neatly around her midsection. Barefoot, she entered the store.

“No beggars allowed,” barked the guard. She did not seem to understand. She only smiled. She made as if to take another step. “Granny, no beggars allowed here,” said the guard, enunciating each syllable distinctly. She did not understand what the guard was saying. She didn’t know what it meant. She took a step backward, and smiled. The guard pushed her gently aside because other customers could not get past her. She waited, stealing glances at her companions who sat, on no particular ceremony, at the outer edge of the store; waiting, they fanned themselves in the heat.

Again she made as if to enter, coins jingling from within the folds of her tapis. Again the guard blocked her entry. She was still smiling, even as the guard began to drag her a few steps away from the entrance. Her companions were on their feet now. She was no longer smiling. She struggled against the stranglehold on her arm. A crowd began to gather.

The Supervisor emerged, made inquiries. The guard hastened to explain, “She was begging inside the store.” The old woman smiled at the ‘Visor, groped around in the folds of her skirt and fished out a handkerchief full of coins. Wordlessly, she undid the knots and thrust the coins and crumpled bill before the ‘Visor. The ‘Visor understood. “Did you want to buy something here?,” he asked. She nodded. The ‘Visor led her gently in as the guard swung the doors open for both of them.]

Jaguar*, shut the door.

The guard whose duty it is to open and shut the door is mute, has become mute. When will automatic sliding doors be purchased? The one who opens/shuts the door loses the ability to speak. The one who opens and shuts the door does body searches, inspects bags and other belongings of customers and employees, signs for and receives supplies, hands over to couriers any outgoing materials for the branch, greets. Becomes mute from the number of tasks he/she must dispense. Has a voice--because he/she has a thorax, vocal chords, etc.--but none of these are required for the job. Crushed by the weight of all he/she must do, on top of his/her true calling, which is to guard the premises.

The model student employee: Goodbye, Brunei. Curse this place. Goodbye, raiders of the Freezer. You were outdone by your love for sweet things. Goodbye, Skin. Everything you’ve ever saved will be used up while you await the arrival of your replacement. Goodbye, wash cloth, dirty rag. You shall be tossed without ceremony onto the deep drifts of refuse and garbage, despite your unflagging willingness to remove all traces of spills and dirt. Goodbye, old woman. I hope your friends enjoyed the hamburger. Goodbye, respectable Sir and Owner of this fastfood branch. I hope you have a peaceful journey.

Sarap Pilipino mula sa J___bee!

* * * * *

Translated from Filipino by Maria Luisa A. Cariño

*colloquial for security guard